18 fabeltjes van vroeger die onze ouders ons echt lieten geloven

Van vierkante ogen door televisie kijken tot ziek worden van nat haar: dit zijn de bekendste fabels uit onze jeugd en wat er werkelijk van klopt.” Er zijn dingen die je als kind gewoon aanneemt. Je moeder zegt dat kauwgom zeven jaar in je maag blijft zitten, dus dat is dan blijkbaar zo. Geen vragen stellen. Vooral hopen dat je die kauwgom die je gisteren per ongeluk doorslikte nog voor je achttiende kwijt bent.

Pas jaren later kom je erachter hoeveel fabeltjes van vroeger we als kinderen voorgeschoteld kregen. Sommige waren waarschijnlijk ooit goedbedoeld advies. Andere klinken vooral alsof een ouder ter plekke iets heeft verzonnen omdat een kind voor de vierde keer vroeg waarom iets niet mocht. Nu ik zelf kinderen heb, kan ik dat laatste overigens steeds beter begrijpen.

Van scheel kijken bleef je scheel

“Niet zo kijken hoor. Als iemand je nu op je achterhoofd slaat, blijven je ogen zo staan.”

Wie heeft deze niet gehoord?

Gelukkig werkt een mensenhoofd niet op die manier. Je ogen kunnen niet permanent in een schele stand vastschieten doordat je tijdens het scheel kijken een tik krijgt. Waarom ouders specifiek die tik op het achterhoofd erbij verzonnen, blijft voor mij een raadsel.

In dezelfde categorie hoorde ook dat je niet te dicht bij de televisie mocht zitten. Daar kreeg je slechte ogen van. Of nog erger: vierkante ogen. Die laatste aandoening is voor zover bekend nog nooit vastgesteld.

Lang naar een scherm kijken kan je ogen wel vermoeien. Dat maakt het verstandig om regelmatig weg te kijken en kinderen niet eindeloos achter een scherm te laten zitten, maar een televisie verandert de vorm van je ogen niet.

Kauwgom bleef zeven jaar in je maag

Deze vond ik vroeger serieus zorgwekkend. Kauwgom doorslikken betekende dat het zeven jaar in je maag bleef plakken.

Gelukkig niet.

Je lichaam kan de gombasis van kauwgom inderdaad niet goed verteren. Dat betekent alleen niet dat het spul besluit jarenlang in je maag te gaan wonen. Het gaat via je darmen uiteindelijk gewoon weer naar buiten.

Eén kauwgompje doorslikken is dus meestal geen probleem. Misschien wel handig om dat niet meteen als uitdaging aan de kinderen te presenteren.

Na het eten mocht je niet zwemmen

Na de lunch begon vroeger het grote wachten. Zwembroek aan, handdoek klaar, zwembad binnen handbereik en tóch mocht je er niet in.

“Je hebt net gegeten!”

Minstens een half uur wachten was het devies, want anders kreeg je kramp en kon je verdrinken.

Een volle maag en fanatiek zwemmen kunnen best een onprettige combinatie zijn. Het lichaam gebruikt immers energie voor de spijsvertering. Maar er bestaat geen magische grens van dertig minuten waarna zwemmen ineens veilig wordt. Rustig het water in na een boterham is voor een gezond persoon doorgaans geen probleem.

Van korstjes kreeg je krullen

Deze was vooral interessant wanneer je al krullen had. Kreeg je dan nóg meer krullen? En hoeveel boterhamkorsten waren nodig voordat je eruitzag als een poedel?

Broodkorsten bevatten geen geheim krullenstofje. De structuur van je haar wordt vooral bepaald door je haarzakjes en erfelijke eigenschappen. Je boterham heeft daar weinig over te vertellen.

Korstjes bevatten overigens gewoon voedingsstoffen en vezels, dus opeten kan prima. Alleen niet vanwege je toekomstige kapsel.

Wortels zorgden ervoor dat je beter kon zien

Hier hebben onze ouders niet helemaal uit hun nek gekletst. Wortels bevatten bètacaroteen. Je lichaam kan dat omzetten in vitamine A en vitamine A is belangrijk voor onder andere je gezichtsvermogen.

Alleen werkt meer niet automatisch beter.

Wanneer je voldoende vitamine A binnenkrijgt, zorgt een extra berg wortels er niet voor dat je ineens in het donker kunt zien. Je wordt er dus geen menselijke nachtkijker van.

Zonder jas naar buiten maakte je verkouden

Ik hoor mijn moeder bijna nog: “Doe nou een jas aan, straks word je ziek.”

Een verkoudheid wordt veroorzaakt door een virus en niet doordat jij vijf minuten zonder jas buiten loopt. Je kunt dus niet rechtstreeks verkouden worden van kou.

Dat betekent natuurlijk niet dat je in januari lekker in een T shirt naar school moet fietsen. Kou kan behoorlijk oncomfortabel zijn en onderkoeling bestaat uiteraard wel. Alleen die snotneus krijg je uiteindelijk door een virus.

Met nat haar naar buiten maakte je ziek

Nog zo eentje. Douchen, haren wassen en daarna naar buiten? Levensgevaarlijk volgens de ouderlijke gezondheidsdienst.

Ook hier geldt dat nat haar geen verkoudheidsvirus produceert. Je krijgt er vooral een koud hoofd van. En in mijn geval haar waarvan na tien minuten niemand meer kan zien dat ik het ooit geprobeerd heb te fatsoeneren.

Op een koude vloer kreeg je blaasontsteking

“Niet op die koude grond zitten!”

Daar zou je namelijk blaasontsteking van krijgen. Een blaasontsteking wordt echter meestal veroorzaakt door bacteriën die in de urinewegen terechtkomen. Een koude tegelvloer kan op zichzelf geen bacteriële infectie veroorzaken.

Dat neemt niet weg dat ik inmiddels zelf ook regelmatig tegen mijn kinderen zeg dat ze niet op de koude grond moeten gaan zitten. Sommige tradities blijken hardnekkig.

Van knokkels kraken kreeg je reuma

Het geluid alleen was voor sommige ouders voldoende reden om met reuma te dreigen.

Er is geen overtuigend bewijs dat regelmatig je knokkels kraken reuma of artrose veroorzaakt. Het geluid ontstaat onder andere door veranderingen van gasbelletjes in het gewrichtsvocht.

Het kan voor de persoon naast je overigens wel buitengewoon irritant zijn. Dat is misschien het sterkste argument om ermee te stoppen.

Een pitje groeide in je buik uit tot een boom

Watermeloenpit doorgeslikt? Dan kon je alvast rekening houden met een watermeloenplant die binnenkort uit je oor zou groeien.

Mijn kinderbrein zag daar geen enkel biologisch probleem in.

Gelukkig is je maag geen moestuin. De omstandigheden in je spijsverteringsstelsel zijn totaal niet geschikt om een appelboom, watermeloenplant of druivenstruik te kweken. De meeste pitjes verlaten je lichaam gewoon weer.

Van televisiekijken kreeg je vierkante ogen

We hadden hem natuurlijk al even genoemd, maar deze verdient een eigen plek. Vooral omdat ouders hem bloedserieus konden brengen.

Te veel schermtijd kan wel degelijk nadelen hebben. Langdurig dichtbij kijken kan bijvoorbeeld zorgen voor vermoeide of droge ogen. Bij kinderen wordt bovendien veel buitenspelen juist in verband gebracht met een kleinere kans op bijziendheid.

Maar vierkante ogen? Nee. Zelfs na een volledige woensdagmiddag Telekids bleven ze gewoon rond.

Lang achter elkaar dichtbij kijken is overigens wél iets om serieus te nemen. Het Oogfonds adviseert voor kinderen de 20 20 2 regel: na twintig minuten dichtbij kijken, twintig seconden in de verte kijken en dagelijks minimaal twee uur naar buiten. Veel dichtbij kijken en weinig buiten zijn kunnen de kans op bijziendheid vergroten. Oogfonds

Van spinazie werd je supersterk

Popeye heeft hier vermoedelijk een hoop aan bijgedragen. Eén blik spinazie naar binnen en zijn armen veranderden spontaan in twee kanonskogels.

Spinazie is hartstikke gezond en bevat onder andere ijzer, folaat en verschillende vitamines. Maar spierballen krijg je niet rechtstreeks van spinazie. Daarvoor zijn beweging, voldoende voeding en tijd toch echt belangrijker.

Jammer eigenlijk. Het zou sportscholen een stuk rustiger maken.

Van liegen groeide je neus

Deze hebben ouders vermoedelijk rechtstreeks van Pinokkio geleend.

Biologisch complete onzin natuurlijk. Je neus verandert niet van formaat wanneer je vertelt dat jij écht niet degene was die de koekjestrommel heeft leeggegeten.

Toch geef ik toe dat ik hem als kind behoorlijk overtuigend vond.

Wratten kreeg je door padden aan te raken

Padden hebben een bobbelige huid en dus leek de conclusie logisch: raak je een pad aan, dan krijg je wratten.

Menselijke wratten worden veroorzaakt door bepaalde typen van het humaan papillomavirus. Een pad kan dat virus niet aan je doorgeven. Die arme beesten zijn dus jarenlang volledig onterecht verdacht geweest.

Bij een bloedneus moest je hoofd achterover

Dit is geen grappig fabeltje, want dit advies werd vroeger echt vaak gegeven en is juist niet verstandig.

Bij een bloedneus kun je beter rechtop zitten met je hoofd iets voorover. Knijp vervolgens het zachte gedeelte van de neus een aantal minuten goed dicht. Door je hoofd achterover te houden kan bloed juist je keel in lopen.

Bij een bloedneus kun je volgens Thuisarts beter gaan zitten en je hoofd een beetje voorover buigen. Vervolgens knijp je het zachte gedeelte van je neus minimaal vijf minuten dicht. Blijft het daarna bloeden, dan kun je dit nog eens tien minuten doen. Je hoofd achterover houden is juist niet handig, omdat het bloed dan je keel in kan lopen

Van suiker werden kinderen hyperactief

Een kinderfeestje, limonade, snoep en daarna acht kinderen die door de kamer stuiteren. Logische conclusie: suiker maakt kinderen hyperactief.

Onderzoek heeft daar alleen geen duidelijk oorzakelijk verband voor gevonden. De omstandigheden spelen waarschijnlijk een flinke rol. Een kind dat op een feestje rondrent, doet dat misschien vooral omdat het… op een feestje is.

Dat betekent niet dat onbeperkt suiker eten verstandig is. Daar zijn genoeg andere redenen voor. Maar die plotselinge behoefte om vanaf de bank op de salontafel te springen kun je niet automatisch op dat ene snoepje schuiven.

Tocht maakte je ziek

Twee ramen tegenover elkaar openzetten was vroeger vragen om problemen. Vooral oma’s beschikten over een bijna bovennatuurlijk vermogen om tocht waar te nemen.

Tocht veroorzaakt geen verkoudheid. Daar is opnieuw een virus voor nodig. Ventileren is juist belangrijk voor een gezond binnenklimaat.

Al blijf ik erbij dat precies tussen twee openstaande ramen zitten soms gewoon onaangenaam is. Daar heb ik geen wetenschappelijk onderzoek voor nodig.

Je ouders hadden het meestal ook maar gehoord

Het leuke aan al deze fabeltjes van vroeger is dat onze ouders ze meestal niet zelf hebben bedacht. Zij kregen waarschijnlijk precies dezelfde verhalen te horen van hun ouders. En die hadden het weer van hun ouders.

Zo kon een verhaal over kauwgom rustig tientallen jaren door Nederlandse gezinnen reizen zonder dat iemand zich afvroeg waar die opmerkelijk specifieke zeven jaar eigenlijk vandaan kwamen.

Wij hebben tegenwoordig Google binnen handbereik en kunnen binnen dertig seconden controleren of er werkelijk een appelboom in een kinderbuik kan groeien.

Toch vermoed ik dat onze kinderen later óók dingen gaan noemen waarvan ze zeggen: “Dat zei mijn moeder vroeger altijd.”

Ik ben nu al benieuwd waarmee ik mezelf dan voor schut ga zetten.