Verdriet hoort bij het leven. Dat weten we allemaal, maar het liefst houden we onze kinderen er zo lang mogelijk bij vandaan. Want hoe leg je aan een kind uit dat sommige dingen nu eenmaal niet eerlijk zijn? Dat mensen ziek worden, dat relaties eindigen en dat het leven soms heel anders loopt dan je had gehoopt? Ik vind dat als volwassene al behoorlijk ingewikkeld. Laat staan wanneer je nog maar acht bent.

Een tijdje geleden had ik een gesprek met Rianne van Gezinnig. We spraken onder andere over levend verlies. Een onderwerp dat mij als moeder van onze meervoudig gehandicapte dochter Noor natuurlijk raakt. Ik vertelde haar toen hoe mooi het zou zijn als er een boek zou komen waarin ook aandacht was voor deze vorm van verdriet. Want bij verlies denken mensen al snel aan overlijden, terwijl je ook kunt rouwen om iets wat er nooit zal zijn.

En nu is er Verliesklets van Gezinnig. Een boek waarin niet alleen afscheid en overlijden, maar ook andere vormen van verlies een plek krijgen. Daar werd ik oprecht blij van.

Levend verlies, wat betekent dat eigenlijk?

De term levend verlies is lang niet bij iedereen bekend. Toch krijgen behoorlijk wat gezinnen ermee te maken. Het gaat om verdriet over iets of iemand dat niet verdwenen is, maar waarbij het leven anders verloopt dan je had verwacht.

Bij ons speelt dat bijvoorbeeld rondom Noor. Ik zou haar voor geen goud willen missen en ze hoort precies zo bij ons gezin als haar drie zussen. Maar dat betekent niet dat er nooit verdriet is over de dingen die voor haar niet mogelijk zijn. Soms zit dat verdriet in kleine dingen. Dingen waar een ander misschien helemaal niet bij stilstaat. En soms komt het onverwacht voorbij, terwijl je eigenlijk gewoon een prima dag hebt. Gelukkig heb ik er niet vaak last van, maar ik ken genoeg mensen die daar wel vaak bij stil staan.

Wat ik belangrijk vind, is dat levend verlies niet alleen iets van ouders is. Ook broertjes en zusjes kunnen merken dat hun gezin anders is. Ze groeien ermee op, maar dat betekent niet automatisch dat ze overal woorden voor hebben. Juist daarom vertelde ik Rianne destijds dat ik zo graag aandacht voor levend verlies in een kinderboek zou zien.

Wat is Verliesklets van Gezinnig?

Gezinnig ken je misschien al van de verschillende kletsboeken. Het idee daarachter is eigenlijk heel eenvoudig, namelijk kinderen en volwassenen op een laagdrempelige manier met elkaar laten praten. Verliesklets sluit daarop aan, maar behandelt een onderwerp dat net wat gevoeliger ligt. Het is een interactief boek met vragen en opdrachten rondom rouw, verdriet en verlies. Kinderen kunnen erin schrijven, tekenen en nadenken over wat ze voelen. Daarbij gaat het niet alleen om het overlijden van een dierbare. Ook bijvoorbeeld ziekte, een scheiding en andere ingrijpende veranderingen kunnen verdriet veroorzaken.

Wat ik prettig vind aan zo’n invulboek, is dat je niet voortdurend tegenover je kind hoeft te zitten met de vraag hoe het zich voelt. Want laten we eerlijk zijn, op de vraag ‘Wat is er?’ krijg je als ouder nogal eens ‘Niks’ als antwoord. Om vervolgens drie uur later, tijdens het tandenpoetsen, ineens een compleet levensverhaal te horen. Kinderen bepalen nu eenmaal graag zelf wanneer ze ergens over willen praten.

Verdriet hoeft niet altijd opgelost te worden

Als moeder heb ik nogal eens de neiging om problemen op te willen lossen. Is er iets kapot? Dan repareren we het. Heeft iemand ruzie? Dan proberen we dat uit te praten. Is er verdriet? Dan wil je het liefst dat iedereen zich zo snel mogelijk weer fijn voelt. Alleen werkt verdriet niet zo. Sommige situaties kun je niet veranderen. Hoe graag je dat ook zou willen. Wat je wel kunt doen, is luisteren en laten merken dat alle gevoelens er mogen zijn.

Een kind mag boos zijn omdat een broertje of zusje meer zorg nodig heeft. Het mag verdrietig zijn omdat opa ziek is. En het mag tegelijkertijd ontzettend veel van die persoon houden. Dat klinkt misschien vanzelfsprekend, maar gevoelens kunnen behoorlijk tegenstrijdig zijn. Ook voor volwassenen trouwens. Verliesklets biedt een manier om daar samen bij stil te staan. Zonder dat je meteen met oplossingen hoeft te komen.

Waarom ik de aandacht voor levend verlies zo waardevol vind

Toen ik met Rianne sprak, hoopte ik vooral dat levend verlies meer herkenning zou krijgen. Niet alleen bij ouders van kinderen met een beperking, maar ook bij gezinnen die met langdurige ziekte of andere ingrijpende omstandigheden te maken hebben.

Want soms is er helemaal geen duidelijk afscheid. Er is geen moment waarop je kunt zeggen dat het verdriet nu voorbij is. Het kan jarenlang op de achtergrond aanwezig zijn en af en toe weer naar boven komen. Dat dit onderwerp ook binnen Verliesklets aandacht krijgt, vind ik daarom bijzonder.

Niet omdat ieder kind uitgebreid over zijn verdriet moet praten. Sommige kinderen willen dat helemaal niet. Maar wel omdat het fijn is wanneer er iets bestaat dat kan helpen als die behoefte er wél is. En misschien is dat voor mij wel het belangrijkste aan dit boek. Je hoeft niet te wachten totdat een kind zelf precies kan uitleggen wat er aan de hand is. Soms begint een goed gesprek met een eenvoudige vraag, een tekening of een opmerking waar je als ouder zelf nooit op was gekomen.

Een boek om samen bij stil te staan

Verliesklets is geen boek waarmee je verdriet even wegwerkt. Gelukkig wordt dat ook niet van je verwacht. Het is vooral een hulpmiddel om gevoelens bespreekbaar te maken en kinderen de ruimte te geven hun eigen verhaal te vertellen. Je kunt het boek samen gebruiken, maar hoeft niet alles in één keer te doen. De ene dag komt er misschien een mooi gesprek uit voort en de volgende keer blijft het bij een paar woorden. Ook goed.

Het boek is ontwikkeld met medewerking van deskundigen op het gebied van rouw en verlies. Dat vind ik bij een gevoelig onderwerp als dit wel een geruststellende gedachte. Je meer over die boek op de website van Gezinnig.

Voor mij heeft het boek in ieder geval een extra persoonlijke betekenis. Ik vind het mooi dat het onderwerp waarover ik eerder met Rianne sprak, nu ook een plek heeft gekregen. Want levend verlies is misschien niet altijd zichtbaar voor de buitenwereld, maar dat maakt het verdriet niet minder echt.

En als een boek ervoor kan zorgen dat een kind zich nét iets beter begrepen voelt, dan is dat al heel wat.

Gerelateerde posts:

Alfons, NEE! Dat is niet oké Ik heet geen Scheetebeetje! Recensie: Marcs grote gevaarlijke tanden Een gezonde en makkelijke maaltijd voor jonge kinderen