Almere 50 jaar van pioniersstad tot verrassend leuke plekken

Almere bestaat 50 jaar. Dat klinkt ergens heel normaal, totdat je beseft hoe jong dat eigenlijk is voor een stad. Mijn ouders zijn ouder. Ik zelf kom inmiddels ook aardig in de buurt. En toch wonen er in Almere inmiddels bijna 230.000 mensen. Waar vijftig jaar geleden de eerste bewoners tussen het zand en de bouwplaatsen hun nieuwe huis betrokken, staat nu een complete stad.

Ter ere van de vijftigste verjaardag ging ik op ontdekkingstocht door Almere. Een stad die ik natuurlijk wel ken, maar waarvan ik eerlijk gezegd lang niet alle verhalen kende. Want hoe bouw je eigenlijk een stad vanaf nul? Wie waren de eerste bewoners? En hoe kan het dat er midden in het bos ineens een museum en een kathedraal van bomen staan?

Beginnen bij De Kemphaan

Onze dag begon bij Stadslandgoed De Kemphaan. Voor ons geen onbekende plek, want we bezochten Almere Jungle al eerder. Sterker nog, tijdens Jungle by Night in Almere Jungle ontdekten we hoe bijzonder deze plek in het donker is. Toch had ik nooit echt beseft hoeveel er rondom Almere Jungle en De Kemphaan nog meer te ontdekken is.

Het bijzondere aan de natuur in Almere is natuurlijk dat bijna alles hier relatief jong is. Waar nu hoge bomen staan en je door het groen wandelt, lag ooit water. Dat blijft een gek idee. Ik heb thuis kamerplanten die na een paar weken al opgeven, terwijl ze hier in vijftig jaar tijd complete bossen uit de grond hebben gestampt.

Kunst midden in het bos

Daarna ontdekten we het Museumbos. Ik had bij een museum eerlijk gezegd een gebouw verwacht, maar hier zijn de bomen de muren en loop je buiten van de ene museumzaal naar de andere.

Het Museumbos bestaat uit zeven zogenaamde boskamers. Iedere kamer is precies 100 bij 100 meter groot en heeft een eigen ontwerp. Rond het jaar 2000 werden plannen gemaakt voor een museum dat niet gevuld zou worden met schilderijen en beelden, maar met landschap. Uit maar liefst 111 inzendingen werden zeven ontwerpen gekozen.

Dat vind ik eigenlijk heel goed passen bij Almere. In een stad waar de natuur zelf nog relatief jong is, maak je niet zomaar kunst voor in het bos. Je maakt kunst mét het bos. De bomen groeien, de seizoenen veranderen en sommige kunstwerken zien er over tientallen jaren weer heel anders uit.

Een van de bekendste boskamers is het Labyrint. Dit bestaat uit 368 haagbeuken die op een verhoogd dijkje zijn geplant. En nee, een labyrint is dus niet hetzelfde als een doolhof. Je hoeft hier niet gefrustreerd drie keer bij dezelfde heg uit te komen. Er is één lange route die je langzaam naar het midden brengt.

Kunst die pas in 2084 af is

Ook Tempo vind ik een bijzonder idee. Hier draait alles om tijd. Er staan lindebomen van verschillende leeftijden en ieder jaar komt er een nieuwe boom bij. Pas in 2084 is het kunstwerk compleet.

Onder de bomen liggen flessen begraven met boodschappen voor mensen in de toekomst. Grote kans dus dat veel mensen die het uiteindelijke kunstwerk gaan bekijken nu nog niet eens geboren zijn.

Ook de andere boskamers laten zien hoe verschillend je naar een bos kunt kijken. Je komt namen tegen als Bos der Verandering, Zalm in Blik, In Eenzaamheid en het Vlierbomenbloesembessenbos.

En dan is er De Berg Almere Boven. Via een spiraalpad loop je naar de top van een ongeveer dertig meter hoge berg. Als je uit Limburg komt, mag je daar waarschijnlijk om lachen, maar in Flevoland telt dit gewoon als serieus hoogteverschil.

Misschien is dat wel het leukste aan het Museumbos. Je kijkt niet naar kunst die voor altijd hetzelfde blijft. Het bos groeit door. Bomen worden groter, kleuren veranderen en de natuur trekt soms gewoon haar eigen plan. Je kunt hier over tien jaar terugkomen en toch weer door een ander museum lopen.

Hoe bedenk je een stad

Pas tijdens deze dag besefte ik hoe vreemd de opdracht moet zijn geweest die de eerste stedenbouwkundigen kregen. Hier is nieuwe grond. Bedenk er maar een stad op.

Niet alleen een paar huizen. Een complete stad met wegen, scholen, winkels, natuur, wijken en plekken waar mensen elkaar ontmoeten. Alles wat in oude steden gedurende honderden jaren vanzelf ontstond, moest in Almere bewust worden bedacht.

En de stad is nog steeds niet klaar. Almere groeit verder en met de plannen voor onder andere Almere Pampus wordt er opnieuw nagedacht over hoe mensen in de toekomst willen wonen.

Terug naar waar het begon

Voor het oudste deel van de stad gingen we naar Almere Haven. Hier kregen de eerste bewoners in 1976 de sleutel van hun nieuwe huis.

Aan de Schoolwerf begon het verhaal van de stad echt. Probeer je voor te stellen dat je hier vijftig jaar geleden aankwam. Geen bestaande wijk met een lange geschiedenis en geen opa die kon vertellen hoe het plein er vroeger uitzag. De eerste bewoners waren zelf het begin van die geschiedenis.

Almere Haven voelt nu heel anders dan de rest van de stad. Rond de havenkom is het kleiner en gemoedelijker. Als je hier rondloopt, is het bijna niet voor te stellen dat dit ooit het begin was van een stad met inmiddels bijna 230.000 inwoners.

Binnenkijken in het Huis van Haven

Mijn favoriete stop was misschien wel het Huis van Haven. Niet alleen omdat ik een zwak heb voor interieurs uit andere tijden, maar vooral omdat je hier ineens veel beter begrijpt hoe bijzonder het moet zijn geweest om als een van de eerste gezinnen naar Almere te verhuizen.

De museumwoning staat aan de Schoolwerf, precies in het deel van Almere Haven waar het verhaal van de stad begon. In 1976 trokken hier de eerste bewoners in hun nieuwe huizen. Veel van hen kwamen uit Amsterdam, waar jonge gezinnen vaak klein woonden. In Almere kregen ze ineens een lichte eengezinswoning met ruimte en een eigen tuin.

Dat klinkt nu misschien heel gewoon, maar toen verhuisde je niet simpelweg naar een andere stad. Je verhuisde naar een stad die eigenlijk nog moest beginnen.

De eerste bewoners van deze woning waren Wim en Henda Huisman. Zij waren pas 24 en 21 jaar toen ze hun Amsterdamse flat verruilden voor Almere. Wim kreeg een telefoontje met de vraag of hij interesse had in een woning en zei meteen ja. Nog voordat hij het thuis had overlegd. Dat huwelijk heeft het gelukkig overleefd.

Terug naar de jaren zeventig

Binnen is de woning helemaal teruggebracht naar de sfeer van de beginjaren van Almere. Veel bruin, groen en oranje, praktische meubels en spullen waarbij je soms denkt: die hadden wij vroeger ook. Of mijn ouders. En bij sommige dingen ben je vooral blij dat trends niet altijd terugkomen.

Het leuke is dat het Huis van Haven niet alleen wil laten zien hoe een woonkamer er in de jaren zeventig uitzag. Het vertelt ook hoe mensen leefden, wat ze luisterden, welke kleding ze droegen en hoe het was om samen een compleet nieuwe gemeenschap op te bouwen.

De eerste bewoners moesten het met elkaar doen. Er was nog geen stad vol voorzieningen en er waren geen generaties Almeerders die konden vertellen hoe het vroeger was. Zij waren zelf het vroeger.

Tijdens het jubileumjaar is de woning ook een plek voor verhalen, herinneringen en ontmoetingen. Iedere maand staat een ander thema uit het verleden en het heden centraal. Het gaat over het dagelijks leven, architectuur, woonvormen, muziek, kunst, hobby’s en sociale veranderingen.

Misschien vond ik dat wel het bijzonderste aan deze plek. Vijftig jaar klinkt niet eens zo lang geleden. Veel mensen die de eerste jaren van Almere meemaakten, kunnen hun verhaal nog gewoon zelf vertellen. De geschiedenis staat hier niet alleen in boeken. Ze leeft nog.

Almere viert 50 jaar

De verjaardag van Almere draait niet alleen om terugkijken. Tijdens het jubileumjaar worden door de hele stad activiteiten georganiseerd. Het motto is niet voor niets ‘Mensen maken de stad’. Van Almere Haven tot Almere Buiten en van Poort tot Hout wordt stilgestaan bij de mensen en verhalen die Almere hebben gevormd.

Het Huis van Haven is tijdens het jubileumjaar in het weekend gratis te bezoeken. Daarmee is het wat mij betreft een van de leukste plekken om het verhaal achter 50 jaar Almere zelf te ontdekken.

Een stad die nog niet af is

Voor deze dag dacht ik bij Almere vooral aan een jonge en moderne stad. Nu zie ik veel meer het verhaal erachter. Van water naar land. Van zandvlaktes naar bossen. Van een paar eerste huizen naar een stad met bijna 230.000 inwoners.

Almere heeft geen middeleeuwse stadspoorten en geen grachtenpanden uit de Gouden Eeuw. De geschiedenis zit hier in de verhalen van mensen die de stad zelf zagen ontstaan.

En misschien is dat wel het bijzondere aan Almere dat 50 jaar bestaat. De stad is oud genoeg om terug te kijken, maar jong genoeg om nog steeds te bedenken wat ze later wil worden.